Państwo nie rozliczyło się z przeszłością

Okres powojenny w Polsce to czas dużych przeobrażeń w strukturze właścicielskiej majątków ziemskich. Nieruchomości ziemskie stanowiły wówczas aż 56% ogółu majątku przejętego przez państwo po II wojnie światowej. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił niejako akt legitymujący ówczesną władzę państwową do przymusowego przejmowania majątków ziemskich, co do zasady bez żadnej rekompensaty.

W kręgu zainteresowania ówczesnych władz były wszelkie nieruchomości ziemskie, również takie, które ze względu na swoje przeznaczenie czy położenie, nie mogły posłużyć do produkcji rolniczej. Przejmowano nieruchomości, które mogły służyć do innych celów, niezwiązanych z rolnictwem. W ten sposób doszło do bezpodstawnego zawłaszczenia nieruchomości ziemskich, które nie mogły skutecznie przejść na rzecz Skarbu Państwa. Taki stan rzeczy daje obecnie podstawę do weryfikacji prawidłowości przejęcia nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa, przez osoby, które de facto nigdy nie utraciły tytułu prawnego do tych nieruchomości, lecz zostały tylko faktycznie pozbawione władania nad nimi.

Wobec faktu, że państwo do dnia dzisiejszego nie dokonało rozliczenia z przeszłością, to organy administracyjne oraz sądy powszechne i administracyjne, obecnie, mierzą się z całym tym bezprawiem tamtego okresu. Dotychczasowa praktyka sądowa wypracowała przesłanki, w oparciu o które, bada się dzisiaj zasadność przejęcia poszczególnych składników majątku. Ta sądowa weryfikacja nakierowana jest przede wszystkim na sprawdzenie, czy poszczególne nieruchomości wchodzące w skład przejętego majątku ziemskiego nadawały się do przeznaczenia na cele wskazane w dekrecie o reformie rolnej. Charakter przejętego mienia, wykluczający możliwość przeznaczenia go na cele wskazane w tym akcie nacjonalizacyjnym, negował prawo Skarbu Państwa do tego majątku. Brak charakteru rolniczego danej nieruchomości oraz brak możliwości wykorzystania jej na działalność rolniczą, wyłączał ją z zasięgu działania dekretu o reformie rolnej. Negatywną przesłanką podważającą zawłaszczenie majątku na rzecz reformy rolnej, był także brak istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy określoną nieruchomością a gospodarstwem rolnym, wraz z którym ta nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Przedmiotowy związek oznaczał istnienie stosunku współzależności pomiędzy tą nieruchomością a całym gospodarstwem rolnym. Stwierdzenie braku istnienia takiego związku funkcjonalnego przesądzało o bezpodstawności dokonanego wywłaszczenia danej części majątku.

Zagadnienie związku funkcjonalnego ma szczególne znaczenie w kontekście badania prawidłowości przejęcia dworków oraz tzw. zespołów pałacowo-parkowych, które bez wyjątku były przejmowane przez ówczesne władze, razem z całym gospodarstwem. W tych przypadkach nie można było stwierdzić istnienia takiego związku, co obecnie czyni zasadnym żądanie byłych właścicieli zwrotu znacjonalizowanego mienia, jako przejętego z naruszeniem przepisów dekretu o reformie rolnej.

Mając na uwadze to, że co do zasady, w skład każdego przejmowanego majątku ziemskiego wchodził taki dworek lub pałac, można dzisiaj tylko przypuszczać, jak wielka jest skala roszczeń przysługujących obecnie byłym właścicielom ziemskim lub ich potomkom, względem państwa. Dekret o reformie rolnej nie obejmował swoim zakresem budynków o charakterze mieszkalnym.

Nacjonalizacja majątków ziemskich odbywała się z mocy prawa, a zatem, to przepis prawa wyznaczał zakres nacjonalizacji, a nie decyzje administracyjne. Tak więc, jeśli przepis dekretu nie dotyczył chociażby przywołanych powyżej dworków i pałaców, to tym samym, one nigdy nie przeszły na własność Skarbu Państwa, a ich właścicielami są w sposób nieprzerwany osoby, które bezpodstawnie wyzbyto ze swojego majątku.

Jak się przyjmuje, wadliwością może być obarczone nawet 30% znacjonalizowanych majątków ziemskich. A zatem, 30 % znacjonalizowanych majątków ziemskich nigdy nie zmieniło swojego właściciela, a tylko wskutek działań faktycznych ówczesnych władz, obecnie nie znajduje się w rękach ich prawowitych właścicieli. Dlatego też, to w interesie osób objętych nacjonalizacją, jest dzisiaj inicjowanie postępowań administracyjnych, w ramach których, będą domagać się stwierdzenia, że ich majątek lub jego określona część, nie podlegał reformie rolnej. Tak więc, postulowane rozliczenie z przeszłością, spoczywa dzisiaj wyłącznie w rękach osób pokrzywdzonych przez ówczesne władze powojennej Polski.

dr Tomasz Kiszka
radca prawny, doradca podatkowy
w Smaga Jaroszyński Spółka Adwokacka S.K.A

Komentarze ( 0 )

    Napisz komentarz

    Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola oznaczone są *

    Autorzy Bloga

    Krzysztof Smaga

    Zawodowo – adwokat, syndyk, członek rad nadzorczych, na każdej z tych funkcji z wieloletnim doświadczeniem. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Stypendysta na Uniwersytetach Alberta Ludwika we Fryburgu i Karola Franciszka w Grazu. Współzałożyciel Kancelarii i współautor jej charakteru. Pozazawodowo - aktywny sympatyk sportu w każdej popularnej postaci (bieganie, jazda na rowerze, narty, żeglarstwo) i wielki miłośnik gór.

    Jacek Jaroszyński

    Adwokat i doradca podatkowy. Absolwent Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, gdzie obronił doktorat. Ukończył również studia doktorskie oraz zdał minimum doktorskie na Wydziale Ekonomii Uniwersytetu Warszawskiego. Posiada doświadczenie w biznesie międzynarodowym, które zdobył jako dyrektor spółki rosyjsko-polskiej w Nowogrodzie. Wraz z Krzysztofem Smagą - współzałożyciel Kancelarii i współautor jej charakteru. Pasjonat koni - zarówno tych naturalnych, jak i mechanicznych.

    Tomasz Czapla

    Żeromszczak z Kielc, absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie. Studiował na Uniwersytetach w Monachium, w Utrechcie i Edinboro University of Pennsylvania. Ukończył również z wynikiem bardzo dobrym aplikację sądową. Radca prawny od 2008 roku. Zajmuje się zamówieniami publicznymi, niszowymi zagadnieniami gospodarczymi (prawo lotnicze, bezpieczeństwo żywności) i co ciekawszymi procesami cywilnymi. Regularny uczestnik zawodów narciarskich i maratonów MTB na dystansie giga. Zdarza mu się wziąć kilka dni wolnego, po czym okazuje się że pokonał Albrechts Route albo trasę Świeradów Zdrój – Ustrzyki.

    Michał Połaniecki

    Radca prawny. Absolwent Wydziału Praca, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Pełnił funkcję koordynatora lubelskiego oddziału Fundacji Acedamia Iuris. Zajmuje się obsługą prawną podmiotów gospodarczych z sektora lotniczego oraz reprezentuje klientów w toku postępowań w sprawach gospodarczych. Zawodowo stara się łączyć przeciwstawne wyzwania: wszechstronności prawniczej oraz specjalizacje w zakresie prawa gospodarczego. Uwielbia aktywny tryb życia. Odreagowuje codzienność na torze kartingowym.

    Krzysztof Józefaciuk

    Doradca podatkowy. Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Absolwent studiów podyplomowych w zakresie rachunkowości i finansów Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Pasjonat optymalizacji podatkowej oraz przekształceń podmiotów gospodarczych. Prywatnie lubi rajdy terenowe i inne sportowe okazje, żeby się pobrudzić.

    Karol Kajka

    Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Ukończył również podyplomowe Studium Zamówień Publicznych na Uniwersytecie Warszawskim. Z wyróżnieniem zdał egzamin wstępny na aplikację radcowską. Pracując wzoruje się na rywalizacji sportowej, gdzie cel osiąga się przede wszystkim systematycznym i mądrym przygotowaniem. Prywatnie, entuzjasta biegów długodystansowych (10 km, półmaraton).
    ↓