Odpowiedzialność prokurenta za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Jako osoba prawna spółka z o.o. działa przez organy, co wynika wprost z art. 38 kodeksu cywilnego, formułującego tzw. teorię organów. Działanie danego organu będzie zatem traktowane jako działanie samej spółki z o.o. Jak podkreśla się w doktrynie, przez organ pojmuje się osobę fizyczną lub grupę osób sprawujących tzw. funkcje podstawowe wyodrębnione przez przepisy określające ustrój danej osoby prawnej, które wchodzą w skład jej struktury organizacyjnej i są uprawnione do występowania w charakterze organu.

Prawo członka zarządu do reprezentowania spółki dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych. W przypadku zarządu jednoosobowego, jeżeli jest to dopuszczalne w świetle umowy spółki, prawa i obowiązki związane z reprezentacją skupione są przez jedynego członka zarządu. To jedyny członek zarządu reprezentuje spółkę, a jego prawo do reprezentowania spółki wynika wprost z bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 204 § 1 kodeksu spółek handlowych. W sytuacji gdy zarząd spółki jest wieloosobowy, sposób reprezentowania określa przede wszystkim umowa spółki. Może ona np. przewidywać, że każdy z członków zarządu reprezentuje spółkę samodzielnie. Możliwe jest także postanowienie, że prawo reprezentacji jednoosobowej posiada tylko prezes zarządu, natomiast pozostali członkowie zarządu mogą działać jedynie we dwóch, ewentualnie z prokurentem. W przypadku, gdy umowa spółki nie zawiera żadnych postanowień w tym względzie, do składania oświadczeń za spółkę wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo też jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. Dokonanie czynności prawnej przez jedną osobę przy wymogu reprezentacji łącznej powoduje nieważność czynności prawnej.

Pod pojęciem prokury – w świetle przepisu art. 1091 kodeksu cywilnego – należy rozumieć szczególną formę pełnomocnictwa udzielonej danej osobie fizycznej przez przedsiębiorcę, obejmujące umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. We wskazanym zakresie spraw prokurent jest umocowany do dokonywania czynności sądowych i materialnoprawnych. Może więc reprezentować przedsiębiorcę przed wszystkimi sądami, a także przed organami państwowymi i samorządowymi. Ustawodawca jednoznacznie rozstrzygnął, że przedsiębiorca może ustanowić zarówno jednego, jak i kilku prokurentów, przy czym również wzajemne relacje między kilkoma prokurentami może ukształtować według swojej woli. Oznacza to, że każdy z prokurentów może w obrocie występować samodzielnie, jak i że prokura może zostać udzielona kilku osobom jako prokura łączna (muszą działać razem).

Zarówno skład zarządu spółki i sposób jej reprezentacji przez zarząd, jak również fakt i rodzaj udzielonej prokury, w tym także dane prokurenta, podlegają zgłoszeniu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Z punktu widzenia podmiotów zewnętrznych, uwidocznione w rejestrze przedsiębiorców informacje na temat sposobu reprezentacji spółki przez zarząd, jak również przez prokurentów, stanowi miarodajną podstawę określenia sposobu reprezentacji Spółki w relacjach zewnętrznych, w tym w zakresie zawierania wiążących kontraktów handlowych.

Zgodnie z przepisem art. 299 § 1 kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Przepis ten ustanawia odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z graniczoną odpowiedzialnością, których nie można zaspokoić z majątku spółki. Obejmuje ona więc różnicę pomiędzy zobowiązaniami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a tą ich częścią, która została już zaspokojona z majątku spółki. Celem art. 299 kodeksu spółek handlowych jest ustanowienie odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jako swoistej sankcji cywilnoprawnej za nieprawidłowe prowadzenie spraw spółki, tzn. takie, które doprowadziło do niezaspokojenia się wierzyciela z majątku spółki ze względu na niemożliwość prowadzenia z niego skutecznej egzekucji. Sankcja ta jest konsekwencją faktu, że w spółce kapitałowej wspólnicy w zasadzie wyłączeni są od zajmowania się bieżącymi sprawami spółki, których prowadzenie powierzone jest zarządowi. Każdy więc członek zarządu musi liczyć się z tym, iż w przypadku niewłaściwego zarządzenia spółką naraża się na odpowiedzialność z komentowanego przepisu. Ogólnie rzecz biorąc – nałożona ww. przepisem odpowiedzialność – sankcjonuje niezłożenie w terminie przez osoby do tego zobowiązane wniosku o ogłoszenie upadłości przy zaistnieniu okoliczności uzasadniających jego złożenie. Co istotne jednak, regulacja przepisu art. 299 kodeksu spółek handlowych nie wspomina natomiast o odpowiedzialności prokurentów.

Do dnia 1 stycznia 2016 roku, zgodnie ówczesnym brzmieniem art. 21 ustawy prawo upadłościowe, osoby powołane do reprezentowania spółki miały obowiązek złożyć do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, jeżeli znajduje się ona w sytuacji, która uzasadnia złożenie takiego wniosku. W przypadku niedopełnienia tego obowiązku, osoby te ponosiły odpowiedzialność za szkodę jaka została wyrządzona w wyniku tego zaniedbania. Mimo, że niewątpliwie prokurent jest uprawniony do reprezentowania spółki, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 marca 2013 roku (V CSK 177/12) jednoznacznie stwierdził, że ustawa prawo upadłościowe i naprawcze nie nakłada na prokurenta obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy definitywnie przesądził, że prokurent spółki jawnej jest uprawniony, a nie zobowiązany do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki i nie dotyczą go konsekwencje, o jakich mowa w art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze.

Przepis art. 21 ustawy prawo upadłościowe, po zmianie jego treści obowiązującej od dnia 1 stycznia 2016 roku przewiduje, że obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spoczywa na osobach powołanych do reprezentowania i prowadzenia spraw spółki. Intencją ustawodawcy – jak można przeczytać w uzasadnieniu projektu ustawy – było rozszerzenie odpowiedzialności za niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości również na prokurentów. Zgodnie z uzasadnieniem projektu nowelizacji tejże ustawy (druk nr 2824 z dnia 9.10.2014 r.) „zmiana art. 20 ust. 2 pkt 2) p.u.n. ma na celu jednoznaczne wyeliminowanie wątpliwości co do uprawnienia do składania wniosku przez prokurentów. Co prawda, zgodnie z dominującym w literaturze poglądem prokurent nie jest legitymowany do złożenia wniosku, aczkolwiek problem ten nie jest postrzegany jednolicie. Pewność prawa wymaga, aby eliminować z ustawy przepisy niejednoznaczne i budzące wątpliwości”. Nie mniej jednak wnikliwa analiza przywołanego przepisu prowadzi do wniosku, że prokurent w dalszym ciągu nie jest odpowiedzialny za niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości. Wniosek taki należy wysnuć z faktu, iż niezależnie od argumentu odwołującego się do podstawy powołania, prokurent reprezentuje dłużnika, ale nie prowadzi jego spraw – tym samym nie można go kwalifikować jako podmiotu zobowiązanego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 21 ust. 2 ustawy prawo upadłościowe (tak m.in. R. Adamus, Prawo upadłościowe. Komentarz do art. 21, 2016, Legalis) Nie można również zapominać, że pomimo zmiany treści przepisu art. 21 ustawy prawo upadłościowe, to przepis art. 299 kodeksu spółek handlowych w dalszym ciągu dotyczy tylko i wyłącznie członków zarządu, oraz z mocy art. 2991 kodeksu spółek handlowych – także likwidatorów.

Stanowisko takie jest zgodne z dominującym obecnie poglądem doktryny, nie mniej jednak, w świetle prezentowanej wcześniej intencji ustawodawcy objęcia prokurentów zakresem odpowiedzialności za niezłożenie w terminie wniosku o upadłość, nie można wykluczać, że stanowisko to ulegnie zmianie, bądź ustawodawca zdecyduje się na kolejną zmianę regulujących tą kwestię przepisów.

 

Michał Połaniecki
Radca Prawny
Smaga Jaroszyński Spółka Adwokacka S.K.A.

 

 

 


Icon made by Freepik from www.flaticon.com

Komentarze ( 0 )

    Napisz komentarz

    Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola oznaczone są *

    Autorzy Bloga

    Krzysztof Smaga

    Zawodowo – adwokat, syndyk, członek rad nadzorczych, na każdej z tych funkcji z wieloletnim doświadczeniem. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Stypendysta na Uniwersytetach Alberta Ludwika we Fryburgu i Karola Franciszka w Grazu. Współzałożyciel Kancelarii i współautor jej charakteru. Pozazawodowo - aktywny sympatyk sportu w każdej popularnej postaci (bieganie, jazda na rowerze, narty, żeglarstwo) i wielki miłośnik gór.

    Jacek Jaroszyński

    Adwokat i doradca podatkowy. Absolwent Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, gdzie obronił doktorat. Ukończył również studia doktorskie oraz zdał minimum doktorskie na Wydziale Ekonomii Uniwersytetu Warszawskiego. Posiada doświadczenie w biznesie międzynarodowym, które zdobył jako dyrektor spółki rosyjsko-polskiej w Nowogrodzie. Wraz z Krzysztofem Smagą - współzałożyciel Kancelarii i współautor jej charakteru. Pasjonat koni - zarówno tych naturalnych, jak i mechanicznych.

    Tomasz Czapla

    Żeromszczak z Kielc, absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie. Studiował na Uniwersytetach w Monachium, w Utrechcie i Edinboro University of Pennsylvania. Ukończył również z wynikiem bardzo dobrym aplikację sądową. Radca prawny od 2008 roku. Zajmuje się zamówieniami publicznymi, niszowymi zagadnieniami gospodarczymi (prawo lotnicze, bezpieczeństwo żywności) i co ciekawszymi procesami cywilnymi. Regularny uczestnik zawodów narciarskich i maratonów MTB na dystansie giga. Zdarza mu się wziąć kilka dni wolnego, po czym okazuje się że pokonał Albrechts Route albo trasę Świeradów Zdrój – Ustrzyki.

    Michał Połaniecki

    Radca prawny. Absolwent Wydziału Praca, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Pełnił funkcję koordynatora lubelskiego oddziału Fundacji Acedamia Iuris. Zajmuje się obsługą prawną podmiotów gospodarczych z sektora lotniczego oraz reprezentuje klientów w toku postępowań w sprawach gospodarczych. Zawodowo stara się łączyć przeciwstawne wyzwania: wszechstronności prawniczej oraz specjalizacje w zakresie prawa gospodarczego. Uwielbia aktywny tryb życia. Odreagowuje codzienność na torze kartingowym.

    Krzysztof Józefaciuk

    Doradca podatkowy. Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Absolwent studiów podyplomowych w zakresie rachunkowości i finansów Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Pasjonat optymalizacji podatkowej oraz przekształceń podmiotów gospodarczych. Prywatnie lubi rajdy terenowe i inne sportowe okazje, żeby się pobrudzić.

    Karol Kajka

    Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Ukończył również podyplomowe Studium Zamówień Publicznych na Uniwersytecie Warszawskim. Z wyróżnieniem zdał egzamin wstępny na aplikację radcowską. Pracując wzoruje się na rywalizacji sportowej, gdzie cel osiąga się przede wszystkim systematycznym i mądrym przygotowaniem. Prywatnie, entuzjasta biegów długodystansowych (10 km, półmaraton).
    ↓